Te Deum “ ose sic njihet ndryshe “ TE DEUM LAUDAMUS “ eshte nje nga kenget liturgjike me te famshem per popujt kristiane dhe ka per autor “ Shen Niketa i Dardanise “ apo “ Shen Niketa i Remessianas te kompozuar prej tij ne shek. IV . Ky shenjtor pranohet boterisht se eshte produkt i hapsires iliro-shqiptare ku vete Shen Niketa shkruan me kaligrafine e tij ne nje dokument te rralle “ Dardanus Sum – Jam Dardan “ .
“
Me kalimin e shekujve kjo kenge e fuqishme u kthye ne nje himnore e fameshme e Krishterimit dhe popujve te tij kristiane si simbol i shpresave , enderrave dhe lavdive te tyre . Ajo kendohet ne te gjitha kishat e Europes ne festat dhe ngjarjet me te medha te katolikeve si kurorezime mbreterish , fitore betejash historike , kanonizim shenjtoresh , shugurim kardinalesh , meshat solemne te Krishlindjeve , Pashkeve , pagezime e krezmime , koncerte liturgjike ne kisha etj.
CATHOLICUM PAROECIA TIRANENSIS
FAMULLIA KATOLIKE e TIRANES ndodhej ne krahun djathte te bulevardit “ Zogu I “ prapa Hotel “ Tirana “ . Ajo u ndertua ne vitin 1856 nga Perandori Cezar Franc i P.F.A. i Austrise me shpenzimet e tij kushtuar “ Virgjereshes se Paperlyer “ per nevojat shpirterore te afro 30 familieve katolike qe ndodheshin ne Tirane . Ne hyrje te saj ishte vendosur tabela me mbishkrimin latinisht ku prezantohej kontribuesi i saj dhe dedikimi e tij ndaj Zonjes Mari.
Ajo sherbeu qindra e mijra besimtareve katolike per me se 110 vjet dhe u shketerrua nga rregjimi komunist ne v.1967 gjate revolucionit ateist te asaj kohe .
Me ardhjen ne drejtim te Famullise Katolike te Tiranes ne Prill.1938 te meshtarit Dom Shtjefen Kurti ay ngriti Rrethin Katolik te “ Shen Terezines “ dhe ate te “ Shen Shtjefnit “ dhe me kontributin e antareve te tyre cdo vit me 28. Nentor ne Diten e Pavaresise ay jepte meshe te posacme ne Kishe duke e perkujtuar kete date te shenuar te Shqiperise me kryehimnin “ TE DEUM “ .
Festimi i Dites se Pavaresise dhe Clirimit me 28 Nendor 1944
Ardhja e Nentorit te v.1944 e gjeti Shqiperine dhe Kryeqytetin e saj Tiranen ne nje situate me ngjarje te vecanta historike . Ajo ishte cliruar me 17.Nentor nga ushtrite gjermane , ishte instaluar pushteti i fitimtareve te PK , kishte zbritur nga Berati Qeveria e Perkoheshme e tyre dhe forcat partizane kishin marre kontrollin e institucioneve te zbrazura nga pushteti humbes .
Qeveritaret e rinj kishin nevoje te ngutshme per nje permiresim te performances dhe imazhit te tyre i cili ishte i ulet nga shume veprime te tyre violente ndaj qytetareve te ndryshem e prones se tyre ne tere vendin .Nepermjet ketij kremtimi shumeplanesh ato do kerkonin te paraqisnin nje fytyre te ndryshme nga ajo qe ndjehej ne popull dhe kete do ta benin duke respektuar sensibilitete e traditat e tij.
Dom Shtjefen Kurti , si cdo Nentor pergatitej per “ Te Deum “ e rradhes ne Famulline Katolike per Diten e Pavaresise . Pervec njoftimeve te besimtareve katolike gjate meshave te javes dhe lajmerimeve ne kendin e posacem te kishes ay ftonte dhe autoritetet zyrtare te pushtetit vendor dhe perfaqesite diplomatike dhe misionet e huaja te pranishem ne Tirane . Ne nentorin e 1944 pushtetin e kryeqytetit e kishin marre clirimtaret e PK. dhe ay zyrtarisht ftonte organet perfaqesuese te tyre per pjesemarrje .
Me dt.25.xi.1944 ay i drejtohej : P.T. KOMANDES USHTARAKE NACJONAL CLIRIMTARE – T I R A N E “ Te marten me 28 nanduer , me rastin e pervjetorit te Pamvarsise Shqiptare , n’oren 9 , do te kendohet nje “ TE DEUM “ ne Kishen Famullitare Katholike – Shetitorja e Madhe . Kemi nderin me grishe auktoritetet ushtarake t’asaj Komande me marre pjese ne ceremonine e rastit “ , Famullitari Don Shtjefen Kurti . Doc.AQSH, Fondi 1944,dosja12,fleta16 .
Kjo ftese dhe ekzekutimi i “ TE DEUM “ gjate meshes u pranua menjehere nga Komisioni per Organizimin e Festes se 28 Nendorit duke e vendosur ne piken e pare te dokumentit “ PROGRAM PER KREMTIMIN E E 28 NENDORIT “ , Ora 7.30 1. “ TE DEUM “ ne Faltore .
Ne adrese te Komunitetit Katolik – Tirane , me dt.27.XI.1944 vjen shkresa : “ Simbas programit ketu bashkengjitur , jeni te ftuem te merrni pjese ne vendin e caktuem ne zhvillimin e festes te 28 Nandorit “ firmosur dhe vulosur ne emer te Kryesise se Keshillit Nac.Cl. te Qytetit te Tiranes nga Kryetari – Ali Bakiu .
Kjo shkrese sipas shenimeve me doren e tij te Dom Shtjefen Kurtit eshte marre po ate dite dhe po aty lexohet “ Diten 28.XI1944 ne “ TE DEUM “ morren pjese Gjeneral Major Mehmet Shehu dhe Ing. LLazar Treska .” shkruar pa dyshim pas perfundimit te ceremonise fetare .
Komisioni per Organizimin e Festes se 28 Nendorit i cili pa dyshim ishte i perbere nga drejtuesit me te larte te Qeverise se mbrritur nga Berati , Shtabit i Pergjithshem e Kryesise se Keshillit Naciona – Clirimtar , te BRASH , te BGASH etj. kishte pergatitur nje program te ngjeshur per tere diten e pare duke e ndare ne tre pjese secila me aktivitetet e veta , te paradites , pas-dreke dhe pas-darke. Bie ne sy qe ne pjesen e pare ate te para-dites ishte prezantimi i plote i pushtetit te ri qe kishte marre drejtimin e Shqiperise dhe demostrimi e parakalimi i ushtrise se saj qe ishte alokuar qe prej 17 nentorit ne kryeqytet . Ky prezantim i pare i pushtetit te ri perpara popullit te Tiranes dhe te Shqiperise kishte parashikuar qe ne tribune te ndodheshin pervec nomenklatures drejtuese te organeve te tyre qeverisese dhe perfaqesues te misioneve te huaj ushtarake ne Shqiperi t’Ingliteres , Bashkimit Sovjetik , Amerikes , Jugosllavise , Perfaqesite e Komuniteteve Fetare etj.
Nga verifikimi i pjesemarresve ne tribunen e ngritur para hotel “ Dajti “ rezulton se aty do te ndodheshin : Kryeministri dhe Ministri i Luftes dhe Mbrojtjes Kombetare Gjeneral-Kolonel Enver Hoxha , NenKryeministri Gjeneral-Major Myslim Peza , Ministri i Puneve te Jashtme Dr.Omer Nishani , Ministri i Ekonomise Dr.Medar Shtylla , Ministri i Shendetesie Dr.Ymer Dishnica , Ministri i Arsimit Prof.Kostaq Cipo , Ministri i Drejtesie Manol Konomi , Ministri i Shtypit , Propogandes dhe Kult-Popullore Prof.Sejfulla Maleshova, Ministri i Puneve te Brendeshme Kolonel Haxhi Lleshi , Ministri i Financave Kolonel Ramadan Citaku , Ministri i Asistences Sociale Gjeneral-Major Bedri Spahiu dhe Sekretari i Pergjithshem Mihal Prifti perfshire drejtuesit e BRASH e BGASH , Nako Spiru e Nexhmije Hoxha , Gjeneral-Major Mehmet Shehu , Ali Bakiu , Llazar Treska etj. Nga perfaqesuesit e misioneve ushtarake ne kete reviste ushtarake mendohet se kane qene Xhozef Xhekobs kreu i misionit USA , Major Ivanov kreu i misionit te Bashkimit Sovjetik , Harri Fultz kreu i Komisionit te UNRRA , Koloneli Tesje shefi i misoinit ushtarak te Frances , Gjeneral Brigade Hudson kreu i misinit ushtarak te Anglise etj. ushtarake te larte te huaj perfaques te komuniteteve fetare midis te cileve dhe Dom Shtjefen Kurti ne emer te Komunitetit Katolik . AQSH , Fondi 131 , v.1945 , dosja 9 , fleta 7 . Keto presenca vertetohen nga sekuencat filmike te nje dokumentari te xhiruar ne kete dite dhe qe transmetohet prej shume vitesh nga TV tona kur behet fjale per kete eveniment .
Pjesa e dyte dhe e trete e programit te festimeve vazhdon me inagurimin permendores per te renet , cfaqjen e nje drame “ Partizanet “ tek kinema “ Kosova “ , argetime popullore , kenge e valle , veprimtari masive etj. Keto manifestime do te vazhdonin per tre dite me rradhe duke premtuar qarkullim te lire te popullsise per gjithe naten.
Vemendje te vecante ne kete “ PROGRAM “ qe hap diskutim dhe analize te thelle te ben pika 15 e tij ku saktesisht shkruhet : “ Festimi i dites se madhe te 28 Nendorit qe perkujton fitimin e Indipendences Kombetare me 1912 dhe qe sivjet koincidon me festen e clirimit te Tiranes dhe te gjithe Shqiperise do te vazhdoje per tre dite “ .
Caktimi i dates se clirimit te Shqiperise nga fituesit material te pushtetit te ri me kapjen perfundimtare te kryeqytetit Tirane me 17 Nentor 1944 mendoj se ka qene nje dileme dhe debat i vazhdueshem i tyre. Nga dt. 17 dhe deri me 27.11.1944 , data e shpalljes se “ PROGRAM per KREMTIMIN e 28 NENDORIT “ shumica e personazheve te lartpermendur , te shkolluar ne Europe dhe me tituj te larte Dr. apo Prof. do te kene kerkuar dhe argumentuar se kjo dite duhet te jete e njejte me Diten e Pavaresise se Shqiperise . Populli yne , qe nga v. 1912 , per 32 vite me rradhe Diten e Pavaresise me 28 Nendor e ka konsideruar si diten me te madhe dhe te shenjte te tij te cilen kurre nuk e ka zevendesuar me asnje ngjarje tjeter te kesaj periudhe . Shenjterimi i kesaj date ne ndergjegjen e memorien e kombit shqiptar ishte nje nga vlerat per ngjarjen me kulmore te historise se tij. Kete gje pushtetaret e rinj e dinin shume mire sepse dhe ato vete ishin qytetare qe e kishin respektuar , nderuar dhe festuar kete eveniment .
Clirimi i Shqiperise nga okupatoret e huaj perben nje ngjarje tjeter te madhe te historise se popullit tone i cili ka vendin e duhur dhe vleren e tij te padiskutueshem ne histori . Keto dy ngjarje te medha pa dyshim jane analizuar dhe diskutuar gjate periudhes se pare 10 ditore pas marrjes se pushtetit te larte ne Tirane nga drejtuesit e fitimtareve te nacional clirimtares . Ne se pavaresia e Shqiperise ishte pranuar e celikosur si evenimenti me i madh i historise se kombit tone dilema ishte per daten qe do kishte clirimi i vendit ne kete histori . Une mendoj se vendosja e tij ne te njejten dite me daten e pavaresise me 28 Nentor 1944 nga Komisioni Organizues do ti jepte me shume vlere dhe me shume dinjitet , certifikimit te dates fituese te luftes si date e clirimit te Shqiperise . Ne funksion te ketij vendimi e tere infrastruktura e kremtimit te 28 Nendorit u pergatit dhe u zbatua per ti kremtuar se bashku ne simbioze keto dy data te medha . Si ne emertimin e kokes se “ PROGRAM-it “ ashtu dhe ne permbajtjen e tij me 14 pikat e veprimtarive festive te tij ne asnje vend nuk permendet fjala e pavaresise , pra duke i konsideruar te tera keto obligime si kremtime te dites se clirimit te vendit . Vetem ne piken 15 kemi unifikimin e “ dites se madhe te 28 Nendorit qe perkujton fitimin e Indipendences Kombetare me 1912 dhe qe sivjet koincidon me festen e clirimit te Tiranes dhe te gjithe Shqiperise ….” Pra data 28 Nendor 1944 ishte vendosur te ishte Dita e Clirimit te Shqiperise dhe njekohesisht se bashku me “ Dita e Indipendences Kombetare “ e cila koincidonte me festen e clirimit te Tirane dhe te gjithe Shqiperise . Kjo ngjarje , Dita e Clirimit me 28 Nendor do te festohej per tre dite me rradhe pra deri me dt. 30 .11.
Clirimi i Shqiperise me 28.XI.1944 tashme i aprovuar si ngjarje e madhe e historise se popullit shqiptar dhe certifikimi i tij si dite e njejte me diten me te madhe e te shenjte te vendit ate te Pavaresise argumentoi nevojen e organizueseve te respektonin traditen e Kishes Katolike te Tiranes per “ TE DEUM “ duke e futur qe ne piken e pare te “ PROGRAM -it “ te saj . Sic u tha me lart kete himnizim te dites se Pavaresise me “ TE DEUM “ ne Famulline Katolike te Tiranes e ndoqi dhe vete Gjeneral – Major Mehmet Shehu , nje nga eksponentet me te larte te PK dhe Ushtrise Nacional-Clirimtare dhe me vone Kryeminister per 27 vjet .
Perfundimisht bazuar dokumentave e fakteve si me lart i tere ceremoniali shteteror i duhur per kete qellim u miratu , u projektua , u organizua dhe u zbatua nga drejtuesit e Qeverise dhe Ushtrise Clirimtare , per Diten e Clirimit te Shqiperise me date 28.nenodr 1944 .
Diabolizimi i historise
Natyrshem lind pyetja , perse pushtetaret e rinj te Shqiperise me ne krye Enver Hoxhen si nje te diele te fundit te muajit Mars e shtyne 24 ore perpara ne kohe Diten e Clirimit duke e rizyrtarizuar ate por tashme me 29 Nendorin 1944 .
Deabatet dhe provat e kunderprovat nga palet e kunderta per kete qellim kane qene dhe vazhdojne akoma dhe sot te jene aktive dhe me sa duket do te vazhdohet akoma me tutje.
Transferimi dinak i debatit se ne date 29.XI.1994 eshte larguar ushtari i fundit gjerman
i cili nuk vertetohet kurre , si debati pula beri vezen apo veza beri pulen , vazhdon te konsumoje studiues , kohe te vlefshem e te tyre dhe deri tani pa rezultat .
Duke e pare nga nje kend tjeter analitik kete debat , perfituar dhe nga dokumentat e AQSH nga fondi i Arqipeshkvise Durres – Tirane une i largohem gjykimit te studiuseve te tjere dhe ofroj aresyetimin tim bazuar mbi lenden filozofike te llogjikes se komunizmit qe bazohet ne te drejten e fituesit qe ta shkruaj historine per nevojat e tij si donte vete .
Mendimi im eshte se pushtetit komunist i Enver Hoxhes me 1946 ndjehej me i forte dhe me i konsiliduar ne krye te vendit se sa ne muajt e pare te ardhjes ne fuqi .. Ay kishte arritur qe me metoda drejtimi ekstremisht te majta ta dominonte kete pushtet dhe ta ushqente me frymen e filozofise leniniste dhe pervojave te vendeve socialiste aleate . Sic ishte legjitime per substancen e teorise dhe te praktikes komuniste ajo ja njihte vehtes dhe vetem vehtes meritat e cdo ngjarje , arritje , reforme , suksesi etj. gjate ushtrimit te qeverisjes me dore te forte nga shtrenguese deri shtypje me mjete militare . Ajo duke glorifikuar vazhdimisht cdo gje me partine e tyre , me filozofine marksiste-leniniste dhe drejtuesin e saj Enver Hoxhen nuk mund ta pranonte per nje kohe te gjate mbivendosjen e Dates se Clirimit te vendit pas perfundimit te Luftes se II Boterore me Diten Pavaresise se Shqiperise . Sipas saj Dita e Clirimit te vendit nga pushtuesit e huaj ku ajo e ndjente vehten pronare te vetem te saj meritonte nje perkujtim tjeter me pompoz , nje festim me te shkelqyer dhe nje glorifikim me te ndritur nga ay i Dites se Pavaresise .
Po te lexosh e studiosh te gjitha dokumentat e PK dhe PPSH , fjalimet e udheheqesve komuniste me E.Hoxhen ne krye , veprat e tij , propaganden mediatike te shkruar e me vone vizive , festimet dhe perkujtimet e vazhdueshme gjate 37 viteve te rregjimit komunist , kongreset e PPSH, BGSH , BRPSH , BPSH etj. , Dita e Clirimit te Shqiperise sipas versionit komunist eshte dita me lavdishme , me e dashura , me vlefshmja , me historikja etj. e tere kombit shqiptar ne shekuj dhe merita per kete i takonte vetem PPSH dhe udheheqesit legjendar e ta pavdekshem E.Hoxha .
Kjo dite sipas tyre , 29 Nendori 1944 dhe jo 28 Nendori 1912 ishte dita ku kombi dhe populli i tij shqiptar rilindi perseri nga erresira , u nda nga rregjimet shfytezuese e obskurantiste dhe u shkeput nje here e pergjithmone nga e kaluara e saj jo dinjitoze. Ato ishin te bindur dhe te vendosur qe ti impononin ppopullit shqipatr se kjo Dita e Clirimit dhe data e saj e 29 Nendorit 1944 solli lindjen e historine vertete te popullit shqiptar dhe se autori e krijuesi i epokes se re te pas kesaj date ishte PPSH nen udheheqjen e njeriut me te madh dhe lavdishem qe kombi shqiptar kishte nxjerre . Nevoja per kete supremaci te rreme tipike per rregjimet diktatoriale dhe vecanerisht per ato komuniste beri te mundur spostimin e clirimit me nje dite nga 28 ne 29 Nendor 1944 duke ja faturuar vlerat e atributet e kesaj dite E.Hoxhes dhe partise se tij te cilat qendronin shume me larte se vlerat e atributet e Dites se Pavaresise dhe Heroit te tij Ismail Qemali .
Ardhja e Demokracise dhe shembja e pushtetit komunist te diktatures se proletariatit e c’mitizoi perfundimisht kete paranoje te shpikur dhe pompuar nga rregjimi qe lame pas duke e risjell ne altarin e vet , Diten e Pavaresise , si dita me shenuar e historise se kombit e popullit shqipatr dhe njekohesisht duke e vene Diten e Clirimit te Shqiperise ashtu sic ishte e pranuar , deklaruar dhe festuar ne diten e saj te vertete ne daten e 28 Nendorit 1944 .
Ne mbyllje
Meshtari Katolik Dom Shtjefen Kurti ka lindur ne Prizren me 24.12.1898 . Pasi perfundoi studimet e larte teologjike ne Insbruk – Austri dhe Propaganda Fide ne Rome , shugurohet prift me 1921 dhe fillon detyren ne Shkup . Siaps studiusit frances Didier Rance ay ushte konfesonjesi i pare i Nene Terezes . Largohet nga Mbreteria e Jugosllavise pas denoncimit te saj ne Lidhjen e Kombeve me 1930 me dokumentin “ MEMOIRE “ per genocidin serb ndaj popullsise kosovare . Fillimisht vendoset ne Gurez te Lacit dhe per 10 vjet drejton Kishen Katolike te Tiranes . Denohet dy here , te paren me burg dhe te dyten me pushkatim . Ne moshen 74 vjec ay egzekutohet ne v.1971 per pagezim te femijeve . Mban dekoraten “ Martir i Demokracie “ dhe medaljen e kl.I per veprimtari patriotike . Dy shkolla nje ne Novosel-Kosove dhe tjetra ne Gorre-Fushekuqe mbajne emrin e tij. Nga Selia e Shenjte prej v.2002 eshte ne procedurat e kanonizimit si Martir i Kishes Romane Katolike .
( Nikolin Kurti – GAZETA55 )